W szczawieńskiej Zdrojotece odbyło się pierwsze spotkanie w ramach projektu „Między informacją a manipulacją. Międzypokoleniowe warsztaty kultury logicznej”. Podczas Kawiarni Fact-checkingowej seniorzy poznawali praktyczne sposoby sprawdzania informacji oraz mechanizmy wykorzystywane przez internetowych oszustów.

Warsztat rozpoczął się od krótkiego przedstawienia Fundacji Cogito i wyjaśnienia, czym jest kultura logiczna. Uczestnicy dowiedzieli się, że obejmuje ona nie tylko poprawne myślenie, lecz także precyzyjne wyrażanie własnych poglądów, kulturę dyskusji oraz odpowiedzialność za wypowiadane słowa.

Pierwsze ćwiczenie dotyczyło – zgodnie z kawiarnianym charakterem spotkania – informacji o kawie. Seniorzy otrzymali kilka wiarygodnie brzmiących komunikatów opatrzonych nazwami instytucji i datami publikacji. Dopiero później okazało się, że zarówno przedstawione informacje, jak i część źródeł zostały przygotowane na potrzeby warsztatu i były fałszywe.

Ćwiczenie prowadziło do jednego z najważniejszych wniosków spotkania: informacja nie staje się prawdziwa tylko dlatego, że została profesjonalnie przedstawiona, brzmi rozsądnie i powołuje się na pozornie wiarygodne źródło. Samo źródło również należy sprawdzić.

W dalszej części uczestnicy zastanawiali się, czym jest prawda i na jakiej podstawie uznajemy określone zdania za prawdziwe. Analizowali zarówno proste komunikaty, które można zweryfikować samodzielnie, jak i informacje dotyczące zdrowia, bankowości, świadczeń czy bezpieczeństwa, w przypadku których musimy korzystać z wiedzy ekspertów i zaufanych instytucji.

Szczególną uwagę poświęcono różnicy między zwykłą informacją a manipulacją. W przypadku podejrzanej wiadomości warto zapytać nie tylko: „Czy to jest prawda?”, ale również: „Co nadawca chce, żebym zrobił?”. Sygnałem ostrzegawczym może być nakłanianie do kliknięcia w link, podania danych, wykonania przelewu, zainstalowania programu lub natychmiastowego działania.

Seniorzy rozpoznawali także powtarzające się mechanizmy oszustw: podszywanie się pod autorytet, wzbudzanie strachu albo nadziei, presję czasu, obietnicę korzyści oraz groźbę straty. Spotkanie miało praktyczny charakter, a uczestnicy aktywnie włączali się w rozmowę, dzielili własnymi doświadczeniami i zadawali wiele pytań.

Kolejna Kawiarnia Fact-checkingowa odbędzie się za tydzień. Następne etapy projektu obejmą również działania z udziałem młodzieży, międzypokoleniową symulację konferencji prasowej oraz Debatę Zdrojową.

.Projekt realizowany jest pod Honorowym Patronatem Burmistrza Szczawna-Zdroju.

Projekt dofinansowano ze środków Programu „Działaj Lokalnie” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce oraz ODL Stowarzyszenie „Granica” w Lubawce.